0 (232) 343 26 25 0 (537) 367 98 89

GÜNCEL

16/04/2014

Kendi kendime düşünüyorum….

Küba’nın en ilgi çekici danslarından biri bu aralar Rumba. Koreografilerin bir parçası, yarışmaların küçük ama fark yaratan bir öğesi oldu Vacuna. Omuzları yuvarla, beli kıvır, şöyle bir silkelen veee ayakla pa!!! Vacunala!  Erkek tarafı gömleği çıkarıp melez ve kaslı bedenini gösterdi mi kızlar kıpır kıpır, çığlıklar o biçim. Peki bu hareketleri görüyorum ama, bir Rumba klave diyorum, bir Son klave. Acaba ayırabiliyor muyum?

Önce kelime vardı.

Rumba ne demek diye baktım, rumba;  dans, eğlence, parti demekmiş. Hatta İspanya’da rumbalar varmış. Hmmm, demek ki  kelime kökü İspanya. Sonra da flamenco ile bağlantısı ortaya çıkıverdi tabii ne de olsa rumba, bir flamenco türü idi.

Bir de üniversite yıllarında Uluslararası Rumba ile tanışmıştım. Baktım ki onun da adı rumba ama Küba’nın bu rumbası ile ilgisi yok. Biri romantik, salon tadında, yavaş iken diğeri vahşi,  sokak tadında, çiğ, çok ateşli, hızlı. Başta böyle sandım. Sonra ilerledikçe gördüm ki devrim öncesi Küba’da Rumba de Salon diye bir şey varmış. Türkçesi Salon Dansı oluyor. İyi ama Küba’da ne vardı salon dansı? Önce Danzon sonra Son, daha sonra da ChaChaCha. Son, özellikle de Bolero-Son dansını öğrenince Uluslararası Rumba’nın nasıl bir adaptasyon olduğunu da anlamış oldum. Bunca farklı kelime ile kimse boğuşmak istemezdi. Bolero, Guajira, Son, Bolero,Danzon, Danzonete vs.. Tek bir isim: Rumba ver, tamamdır. Ticari olarak evet, mantıksız diyemeyiz. Tabii bu tek ismin, devrim öncesi Küba’yı anlamakta zorluk yarattığını da kabul etmeliyiz. Bunu anladım ve konu kapandı.

Peki bu diğer Rumba, sadece perküsyonla olan bir müzik. Bunda neler vardı diye baktım. Müzik grubunda cajon’u görünce İspanya ilişkisi hemen kurulmuştu kafamda. 3 ana rumba dansı ile tanıştım. Yambu, Guaguanco ve Columbia. Üçünde de dansta ortak özellikler olduğu gibi farklı özellikler de vardı.

İnceleyince gördüm ki genç dansçılar mix yapıyorlar dansları ve 3’ten fazla rumba var. Papalote, Rumba tonada, jiribilla da varmış. Dolayısıyla ana farklar ortaya çıkmıyor. Ben de geriye gittim, gene belgeseller imdadıma yetişti. Ve tabii ki Conjunto Folklorico Nacional’in ilk görüntüleri.

Yaşlı erkek, hoş kadın yambu, kadın-erkek flörtü guaguanco ve tamamen maskülen, testesteron, solo erkek  Columbia. Hepsi birbirinden hem müzikal hem de dans olarak ne kadar da ayrıymış. Ve hep adı geçen Rumba klave, aslında sadece Guaguanco klave imiş!

Yambu yavaş, Guaguanco orta, Columbia ise hızlı imiş. Ve Columbia müziğindeki metal perküsyon cümlesinin diğerlerinde olmadığını anladım.

Müzik ve dansın tarihine baktığımda çok fazla dezenformasyon gördüm. Mantık ışığında gidince şu sonuçlara vardım. Küba; İspanya ve Afrika kültürlerinin erime, birleşme yeri idi. 16. Yüzyıldan beri böyle. İspanya’dan ne geldi? Melodi, armoni, düzenli danslar. Afrika’dan ne geldi? Ritm, perküsyon türleri, danslar. Peki bu Afrika neresiydi? Baktım ki Afrika dendiğinde batı Afrika’yı baz almak gerekiyor. E ne de olsa Amerika’ya yakın tarafı bu, mantıklı. Oradan gelenler neler?  Yoruba, Abakua, Palo, Arara dendi. Nereden? Bantu, Mandinga, Lucumi, Congo, Carabali civarları. Tamam. Bunlar Küba’da nereye geldiler? Matanzas ve Havana. Böylece neden Rumba’da Matanzas ve Havana diye iki ayrı stilin olduğu da anlaşıldı.

Devrim öncesinde(1959 öncesi) rumba dağınık bir kültür iken, devrim sonrasında Conjunto Folklorico Nacional isimli dans ve müzik grubu işi ele almış ve bir kültür öğesi olarak tanıtmış. Kültür Bakanlığı’da buna destek olmuş ve böylece rumba sokak köşelerindeki kavgalı, içkili, türlü taşkınlık yapan kalabalıklı kuru gürültü olmaktan çıkmış, sahnelenen bir kültür olmuş. Ben de Küba’ya gittiğimde Palenque isimli mekanda yine Conjunto Folklorico’yu izlemiştim. Bir de ‘’Callejon de Hamel’’ var yine Havana’da. Oraya gittiğimizde rumba günü değildi, izleyemedim.

Müzik ve dans:

Yambu ve guaguanco’da şarkıya girerken ‘diana’ denilen, belirli bir anlama gelmeyen nükteler oluyor. Bu bölümde dans olmuyor.  Diana’dan sonra ikinci bölüm olan canto geliyor. Bu bölümde ön vokal şarkısını söylüyor. Burada da dans olmuyor. Ne zamanki koro söylemeye başlıyor ve enerji yükseliyor, ki bu bölüme ‘montuno’ denilir, dans başlıyor. Dans kadın ve erkek beraber olarak yapılır. Müzikte ayırt edici unsur guagua enstrümanı (bambu gövdesi)   ile yapılan cümle. Yambu, dans olarak en nötr rumba iken; guaguanco’da üst beden daha hareketlidir, flörtçü erkek iyice kabarır, kollarını yukarılara çıkararak kendini büyütür. Ve yambu’da vacuna denilen atak yoktur ama guaguanco vacuna içerir. Erkeğin bu atağına kadın kendini koruyarak cevap verir. Bunu çiftleşmeden önce didişen tavuk-horoz ataklarına benzetenler çoktur.

Columbia ise müzik olarak daha çok abakua esintili. Genellikle tek erkek dans eder. Müzikteki ayrım için adı guataca olan metal enstrümanın müzik cümlesi çok önemli. Yambu ve guaguanco’ya göre çok daha hızlı ve sert bir müzik. Columbia dansında ilginç bir unsur şu, orkestradaki Quinto denilen küçük davul ile dansçının ayakları uyumludur. Bir nevi dansçı bu enstrümanı ayak hareketleri ile çaldırır müzisyene. Fikrimce bu durum, Salsa’daki shine mantığına ilham olmuştur. Birçok shine adımını Columbia dansçısında görürsünüz. Columbia’da bıçaklar, hatta satırlar ve gözleri bağlı olan dansçı için akrobatik ayak hareketleri için yere dizilmiş şişeler de kullanılabiliyor.

Detaylara girdikçe ayrımlar çoğalıyor. Perküsyon sevenlerin vazgeçemeyeceği rumbalarla bol eğlenceler dilerim,

Oğuz Kurtili

Küba Dansları Eğitmeni